Uyku Bozuklukları

Uyku bozuklukları pek çok hastalıkta ya da herhangi bir hastalığa bağlı olmadan da kişilerde sık görülen bir bozukluktur. Bireyler bu konuda o kadar çok rahatsızlıklar yaşamışlardır ki, yıllardır üzerinde çalışılmaktadır. 2. Dünya Savaşı’ndan sonra gelişen teknoloji ile bu konuda yoğun çalışmalar yapılmış ve “ Uyku Tıbbı” başlığı altında toplanmaya başlamıştır.

DSM IV ve ICSD (The International Classification of Sleep Disorders) en yaygın kullanılan sınıflandırmalardır. Aşağıda her iki tanınında içeriğini sunuyoruz.

DSM IV ( 1998 )

A- Dissomnialar :

· Primer İnsomnia (Dinlendirici olmayan uyku)
· Primer Hiper Somnia
· Narkolepsi
· Solunumla İlişkili Uyku Bozuklukları
· Sarkadiyer Ritm Uyku Bozuklukları
· Başka Türlü Adlandırılamayan Dissomnia


B- Parasomnialar

· Kabus Bozukluğu
· Uyku Terörü Bozukluğu
· Uyurgezerlik Bozukluğu
· Başka Türlü Adlandırılamayan Parasomnia


ICSD Sınıflaması ( 1991 )


· İntrensek Uyku Bozukluğu
· Ekstrensek Uyku Bozukluğu
· Sorkadien Uyku Bozukluğu


Parasomnialar :

· Uyku – Uyanıklık Geçiş Bozukluğu
· Genelde Rem Uykusu İle İlgili Parasomnialar
· Diğer Parasomnialar


DİSSOMNİALAR


Uykuyu başlatma, sürdürme, uykunun miktarı ve kalitesine ilişkin bozukluklara DİSSOMNİALAR adı verilir. Kişi yeterli sürede kendisini ertesi gün iyi, dinlenmiş hissettiği bir uyku kalitesinde uyuyamamaktadır. Bu duruma Primer İNSOMNİA (Dinlendirici olmayan uyku) adı verilmiştir.

Yapılan araştırmalar, dünyanın her yerinde insanların %50’sinin yaşamlarının bir döneminde uykusuzluk çektiğini göstermektedir. Türkiye nüfusunun %22’sinin uyku bozukluğu yaşadığı saptanmıştır. Bunların %50’si uykuya dalma, %44’ü uykuyu sürdürme güçlüğü, %6’sı da hiç uyuyamamaktan şikayet etmişlerdir.

Uyku sorunu kadınlarda, yaşlılarda ve günlük yaşam içinde pek çok güçlük çeken insanlarda daha sık görülmektedir. Yaşam enerjisini ve kalitesini düşüren bu durum, bazen yerleşerek kalıcı hale dönüşebilir.


NEDENLERİ :


Kişiyi uyaran ve tetikleyen her türlü etken, bir neden olabilir.

1- Alkol ve uyuşturucu madde kullanımı, yüksek tansiyon ilaçları ve depresanlar, amfetamin, kafein türevleri.
2- Psikolojik etkenler.
Kişi kaygılı bir durumda ise, stres, gerginlik ve endişe uykuya dalmayı geciktirebilir. Uykusuzluk çeken kişi kaygılarının farkında olamayıp, iç dünyasındaki çatışmaları yok sayıp ya da bastırıp, bunu uyku bozukluğuna çevirmiş olabilir. Yeteri kadar gevşeyemediği için uykuya geçemez ya da uykusundan sıçrayarak uyanabilir.
Bazen uykuyu, zamanı boşa harcamak, kişinin kendi üzerindeki denetimini kaybetmesi, çevreyi kontrol edememe ve hatta ölüm gibi tanımlayarak da uyku bozukluğu oluşmaktadır.
İnsomnia bulunan kişide, nedenler üzerinde titizlikle durulmalıdır. Uyku bozukluğuna neden olacak psikolojik faktörler ayıklanıp, fizyolojik nedenler araştırılmalıdır. Yani :

1- Psikolojik araştırma
2- Fiziksel inceleme ve laboratuvar testleri
3- Polisomnografi (Laboratuvarda kişinin uyurken incelenmesi), olmak üzere 3 ayrı alanda inceleme yapılmalıdır.



TEDAVİ


Tedavi konulan tanıya göre yapılmaktadır. Şöyle özetleyebiliriz :


1- Uykunun düzenlenmesi . Uyanıldığı zaman yatakta biraz daha kalmak isteğinden vazgeçip hemen kalkmak.
2- Uyku ritminin düzenlenmesi için her sabah belli bir saatte kalkmak.
3- Aç karınla veya hemen yemek yedikten sonta yatmamak.
4- Ses, ışık, ısı, nem ve allerji oluşturabilecek (Halı, postlar,toz v.s.) durumlarla ilgili önlem alınmış ve düzenlenmiş bir uyuma odası.
5- Spor yapmak ve gevşemek.
6- Kolalı içecekler, alkol, kafeinli, uyaran içkilerden uzak durmak.
7- Gündüzleri uyunuyosa, bunu kaldırmak.
8- Yatakta uyumaya çalışmayarak kitap okuma, müzik dinleyerek gevşemeye çalışmak.
9- Bütün bu önlemlere rağmen hala uykusuzluk sürüyorsa, bir doktor kontrolünde uyku veren bitki çayları ve ya sedatif etkili ilaçlar ve hipnotikler kullanılabilir. Bu tarz ilaçların uzman bir doktor kontrolünde alınması önemlidir; çünkü alışkanlık ve bağımlılık yapabilirler.

Bazen uyku kısaltma tedavisi uygulanmaktadır. Kişinin iyice uykusu gelmeden yatmasına izin verilmez. Ertesi gün, akşam az uyuduğu için gündüz uyumak isterse buna da izin verilmeyerek, uyku ritmi düzenlenmeye çalışılır.
Uyku Bozukluğu çeken kişiler Psikoterapötik yaklaşımla yardım alabilirler. Girişimi destekleyici, öfke ve kızgınlığın sağaltımı, çatışmaların seçimlerle çözümlenmesi ile psikoterapiden yararlanabilirler.


KABUS BOZUKLUĞU


Her yaşta ve her iki cinsiyette de eşit görülen bir uyku bozukluğudur. Dışardan bir uyaran gelmediği halde, kişi korkutucu rüyalarla uyanır. Rüya olduğu gibi hatırlandığı için, kişi son derece korkutucu stres, gerilim ve endişe içindedir. Tedavi ilaçla veya psikoterapi yöntemleri iledir.


UYKU TERÖRÜ


Uykunun ilk 90 dakikası içerisinde ağlama, çığlık atma ve yoğun korku ile ortaya çıkar. Davranış değişiklikleri ve kaos yaratır. Olaydan sonra kişi hiçbir şey hatırlamaz (Amruzi).

Bazen uyurgezerlik eşlik edebilir. Hastada terleme, nabzının hızlı artması, panik korku oluşmuştur ve hasta kaçmaya başlayabilir. Kendinde olmadığı için yaralanabilir (Sara nöbeti olabilir, dikkat edilerek uzman bir doktora gidilmelidir). Çoğunlukla 15 dakika süren bu nöbetler sonunda, hasta sakinleşip yatağına dönebilir.


UYURGEZERLİK (SOMNAMBULİZM)


Uyurgezerlik uykunun başlamasından sonraki ilk saatlerde, 10 dakika süreyle ortaya çıkar. Hasta uyanmaz ve sonrasını da hatırlamaz. En çok 12 – 15 yaş arasında görülür. Yetişkinlerde sık görülmez. 15 yaşından sonra düzelir. Çoğu kez ailesel yakınlık (genetik kodlama ile geçmesi) gösterir.

Hasta önce yatağına oturur. Boş, anlamsız ve amaçsız bir ifadeyle etrafına bakar. Dolaşır ama uyanık değildir. Kendisine dokunulup seslenilse bile uyanmaz. Bazen saldırgan davranabilirse de çoğu kez yatağına geri döner. Sabah uyandığında ise hiçbir şey hatırlamaz (Amnezi).

Yorgunluk, kaygı ve stres, nöbetleri arttırsada, gecede yalnız bir nöbet görülür. Çoğu kez birkaç dakika sürer.
İlaç tedavisi yerine psikoterapi yöntemleri ile tedavi edilmesi önerilmiştir.


(DSM IV'den yararlanılmıştır)


Dr.Tülay ARSU


Kaynak : Psikom

Anasayfa- Kadın sağlığı - Cinsellik - Üroloji - Estetik ve Güzellik - Cilt sağlığı- Ruh sağlığı - Kbb
Göz sağlığı -Diet ve Egzersiz - İlkyardım - Kalp sağlığı-Sinir sağlığı-Genel sağlık-Çocuk sağlığı-Bitki sağlığı-Fizik tedavi-Sevgi
Copyright 1998-2001 www.hastarehberi.Com - Tüm hakları saklıdır.